مقالات ISI ,پژوهش بین رشته ای

پژوهش عرصة گسترده ای است که زوایای پیدا و پنهان پدیده ها را آشکار می کند. با پژوهش می توان به پاسخ بسیاری از سؤالات دست یافت و مسائل زیادی راحل کرد؛اماآیا تنها با استفاده از گسترة محدود یک علم و با اعتماد به علوم جزئی نگر و ناقص می توان همة رازها را گشود و همة مسائل راحل کرد؟ مسلماً پاسخ این سؤال منفی است؛ وقتی یک محقق فارغ از نگاه سیستماتیک تنها به کشف جزئی از یک پدیده و گوشه ای از یک مجموعه می پردازد، بسیاری از سؤالات بی پاسخ می مانند؛ بنابراین پژوهشگر باید به دنبال راهی باشد که او را به سوی کشف مجهولات و دستیابی به دانشی همه جانبه و عمیق هدایت کند.
مطالعة میان رشته ای که ابتدادر دهة سوم قرن نوزدهم در علوم اجتماعی و پس از آن در سایر حوزه های علوم انسانی پدید آمد، رویکردی است که می تواند راهگشای بسیاری از مسائل باشد. رویکرد میان رشته ای محقق را از حصرگرایی خارج می کند و چشم او را به دنیاهای دیگری می گشاید. محقق با ایجاد تعامل میان رشته های گوناگون و پل زدن میان چند رشته می تواندبه کشف نهفته های بی شماری بپردازد و به الگوی مناسبی برای دستیابی به حل مسائل دست مسائل و موضوعات ادبی اغلب چند وجهی و چند بعدی اند و زمانی می توان دربارة آنها به موفقیت رسید که به جای رویکردهای تک بعدی و تخصص گرایانه از رویکرد میان رشته ای استفاده شود. هدف این مقاله آشنایی با رویکرد میان رشته ای و معرفی بعضی از گونه های پژوهش میان رشته ای که با پژوهشهای ادبی مرتبط است، همچنین زمینه ها و علل گرایش به پژوهش میان رشته ای و مبانی این رویکرد بررسی می شود.


رویکرد میان رشته ای چیست؟
بعضی مطالعة میان رشته ای را کثرت گرایی روش شناختی مبتنی بر تعامل اثر بخش بین گستره ها در تحلیل مسأله ای واحد و شناخت پدیدار در پرتو تعامل مؤثر بین رهیافتهای دانشهای مختلف تعریف کرده اند. (فرامرز قراملکی، 1385 : 392) برخی نیز این اصطلاح را شکلی از تعامل بین دو یا چند رشتة علمی دانشگاهی می دانند که مباحث مربوط به سطح، نوع، هدف و تأثیر این تعامل بسیار گسترده و متنوع است. بعضی از منتقدان مترادفهایی چون «پسا رشته ای»، «ضد رشته ای» یا «فرا رشته ای» را رساتر به مقصود می دانند؛امانمی توان اصطلاح «میان رشته ای» را با «چند رشته ای» مترادف دانست؛زیرا «چند رشته ای بودن متضمن در کنار هم قرار گرفتن دو یا چند رشتة علمی است،همچون تدریس گروهی مدرسان حوزه های مختلف در یک زمینة موضوعی؛درحالی که بین رشته ای بودن مستلزم یکپارچگی و تغییر شکل نظام و حوزة علمی پیشین و ایجاد شکلهای تازه ای از دانش است». (رهادوست، 1382 : 195-196)
آنچه در تعاریف مربوط به رویکرد میان رشته ای از ویژگیهای مشترک محسوب می شود،کثرت گرایی روشی و وجود دو یا چند رشتة علمی است، البته منظوراز تنوع روش، تنوع مسأله نیست،چرا که محقق با یک مسأله روبروست،اما برای حل آن به ابزارهای رشته های گوناگون متوسل می شود و ازآنهابهره می گیرد. برای اینکه چنین رویکردی شکل بگیرد به دو یا چند رشتة علمی نیازاست؛اما این رشته ها تنها در کنار یکدیگر قرار نمی گیرند، بلکه میان آنها تعاملی صورت می گیرد و شکل تازه ای از دانش ایجادمی شود.
کثرت گرایی روش شناختی به دو صورت قابل ملاحظه و اجراست: گاهی محقق سعی دارداز رهاورد تمام دانشهایی که دربارة مسأله وی سخن گفته اند ؛ استفاده کند؛اما برای رسیدن به این مقصد روش تعریف شده ای ندارد و بدون برنامة دقیق پژوهشی به جمع آوری اطلاعات می پردازد.این گونه کثرت گرایی به التقاط اندیشه ها و خلط مبانی می انجامد و چنین مطالعه ای مطالعة میان رشته ای و روشمند نیست. کثرت برنامة پژوهشی بر دو گونه است: کثرت گرایی مبتنی بر برنامة مکانیکی و کثرت گرایی مبتنی بر برنامة مکانیکی و کثرت گرایی مبتنی بر برنامة دینامیکی. در نوع اول محقق، آرای علوم گوناگون را می گیرد؛اما هر یک را با طرح و برنامة پیشین در نظام معرفتی معینی جای می دهد، پس چنین رهیافتی نیز مطالعة میان رشته ای نیست؛اما کثرت گرایی مبتنی بر برنامة دینامیکی در مقام جمع آرا نیست،بلکه آرای مختلف را به طریقی پویا در تصرف و ترکیب می گیرد که در این میان به دیدگاهی ژرف تر برسد. کثرت گرایی در این معنی برنامه های پژوهشی مختلفی دارد. یکی از کارآمدترین برنامه ها،چالش و گفتگوی مؤثر بین دیدگاههاست و به همین دلیل چنین مطالعه ای را کثرت گرایی دیالکتیکی و یا مطالعة میان رشته ای می نامند. کثرت گرایی مکانیکی به جمع آرا می انجامد و مجموعه هایی از اندیشه ها و دیدگاهها را فراهم می آورد؛در حالی که مطالعة میان رشته ای به جمع دیدگاهها نمی انجامد،بلکه به یافتن روی آوردن ژرف تر، ختم می شود که حاصل آن به دست آوردن دیدگاه خاصی است. (فرامرز قراملکی، 1385 : 389-392)
علل و زمینه های پیدایش رویکرد میان رشته ای
علم ازقرن هفدهم به بعد رشد تصاعدی داشته است. ویلیام هیول رشد یک علم را با به هم پیوستن جویبارها برای تشکیل رودسار مقایسه می کند ؛ اما منتقدین نظر او معتقدند که چنین تصویری پیوستگی نادرستی را بر تاریخ علم تحمیل می کند؛زیرا علم به طور یکنواخت پیشرفت نمی کند و نظریه ها در یکدیگر جاری نمی شوند، به عکس، رقابت و مبارزة قاعدة اساسی است و جابه جایی یک نظریه به وسیلة نظریة دیگر اغلب از طریق براندازی انقلابی صورت می گیرد. (لازی، 1377 : 256-257) قرن هجدهم دوران طرحها و حرکتهای علمی بنیانی بود، در قرن نوزدهم نخستین حوزه های بزرگ رشته ای باآهنگهای متفاوت پی ریزی می شوند، شاخه های اصلی دانش شکل می گیرندوروشهای خودراتعریف می کنند و سرانجام در آستانة قرن بیستم مرزهای اصلی ترسیم می شوند. در این میان علوم انسانی رشد کمی زیادی می یابد که به تخصصی شدن افراطی شاخه های آن می انجامد و انبوهی از الگوها و روشها پیدا می شوند. (دورتیه، 1382 : 21-22)
رشد علم با شاخه شاخه شدن، تخصص گرایی و جزئی نگری آن همراه بوده است. این امر دستاوردهای زیادی را به دنبال داشته است؛اما حصرگرایی و بسنده کردن به یک گسترة محدود، در بسیاری از موارد موجب نفی و انکار سایر رویکردهاوروشها شده است؛به تعبیر دیگر هر چند تخصص گرایی، علم را دقیق تر وژرف تر کرده است؛ پیوند و تعامل میان علوم را از هم گسسته است. به نظرادگار مورن با چنین تخصصی شدنی باید بپذیریم که اطلاعات در عرصة علم به هیاهو تغییر می یابد و بارانی از روشنیهای جزئی به تاریکی مطلق تبدیل می شود.(مورن، 1374 : 21) تخصصی کردن بیش از اندازه موجب تکه تکه شدن بافت پیچیدة واقعیت می شود و واقعیتها متلاشی و تجزیه می شوند؛بنابراین پژوهشگر تمام تلاش خود را صرف حل جزئی از معما می کند به طوری که گاه فهم پاسخ اجزای دیگر و کل معما برایش بی اهمیت می شود.
حصرگرایی،محقق رادر زندان رهاوردهای خود محصور می کند و او را از کشف دیگر حقایق بی نصیب می سازد. در مقام فهم و شناخت یک امر تنها به یک بعد از آن بسنده می کند و غافلانه وجهی از شیء را هویت آن می پندارد (مغالطة کنه و وجه) و به این ترتیب امور را به چیزی فروتر از آنچه حقیقتاًهستند،کاهش می دهد(خطای تحویلی نگری).(فرامرز قراملکی، 1383 : 246)
گروهی از اندیشمندان از جمله ادموند هوسرل در اوایل قرن بیستم برای جبران آثار منفی تخصص گرایی به چاره جویی پرداختند و روشهای جدیدی را برای فهم بهتر پدیده ها و کشف قوانین حاکم بر آنها پیشنهاد کردند. «پدیدار شناسی» را می توان از نخستین گامهایی دانست که برضدتحویلی نگری و حصرگرایی برداشته شد. پدیدارشناسی رهیافتی است که در گستره های مختلف کاربرد دارد و «نقش آن نشان دادن ابعاد پنهان پدیدارهای کثیر الاضلاع است. البته باید میان پدیدارشناسان متقدم و متأخر تفاوت قائل شد. پدیدارشناسان معاصر با بهره جستن از روی آورد میان رشته ای در واقع پدیدارشناسی را تعالی و توسعه داده اند».(فرامرز قراملکی، 1385 : 328)
بعضی نیز راه رهایی از آثار منفی تخصص گرایی را در کثرت گرایی جستجو کردند؛یعنی برای مسأله ای واحد به روشها و ابزارهای متنوع روی آوردند و بدین وسیله بود که رویکردهای چند رشته ای و میان رشته ای اهمیت پیدا کرد تاباوحدت بخشی به دانشهای نزدیک به هم شکاف ارتباطی میان شاخه های مختلف علوم که در عصر تخصص گرایی پدید آمده بود، پر شود.

مبانی رویکرد میان رشته ای
در رویکرد میان رشته ای که مبتنی بر کثرت گرایی روشمند است، نگاه محقق نگاهی عام، فراگیر و سیستماتیک است، البته منظور از چنین نگاهی کل گرایی نیست؛زیرا کل گرایی در علوم کاری ناممکن و تناقض آمیز است. در بررسی مجموعی یا سیستماتیک شیء موردنظر را همچون عضوی از مجموعه ای می انگارند و روابط و مبادلات گزیدة آن عضو را کاوش می کنند.(سروش، 1382 : 29) محقق در رویکرد میان رشته ای به جای پارادایم گسستن، فروکاستن و تک بعدی سازی، پارادایم تمایز دهی و پیوند دهی را قرار می دهد؛پارادایمی که متمایز کردن بدون گسستن و پیوند دادن بدون این همانی کردن یا فرو کاستن را امکان پذیر می کند. این پارادایم اصل یگانة بسیارگانه یا وحدت در کثرت را در خود دارد که از وحدت و یگانگی انتزاع شده از بالا (کلیت گرایی) و از پایین (فرو کاستن گرایی) می گریزد. (مورن، 1379 : 21) آگاهی محقق از چند بعدی بودن واقعیت ها نشان می دهد که هر بینش تک بعدی، تک رشته ای و قطعه قطعه شده ای فقیراست؛پس باید این بینش و رشته را با بعدهای دیگر و رشته های دیگر پیوند داد. محقق در چنین رویکرد بین چند رشته پیوند برقرار می کند و آنها را به هم مرتبط می کند، هر چند رشته های دانش از هم متمایز شده اند و با یکدیگر در رقابت اند اما در چنین رویکردی مکمل یکدیگر خواهند بود.البته دوری از جزئی نگری میل به کمال را نیز در خود دارد؛اما این را نیز به ما می فهماند که هرگز نمی توانیم یک دانش تمام و کمال داشته باشیم؛ازاین رو، محقق برای فهمی کاملتر و شناختی جامع تر باید به رهیافتهای دیگران نیز توجه کندو حقیقت را تنها نزد خود جستجو نکند.
توجه به بافت در رویکرد میان رشته ای از اهمیت زیادی برخوردار است. محقق در چنین رویکردی بصیرت کلی خود را پرورش می د هد تا در مسیری گام بردارد که او را به شناخت همه جانبه نزدیک کند، محقق می داند که معنا همان قدر که از متن ریشه می گیرد، از بافت یا زمینة اجتماعی و فرهنگی نیز تأثیر می پذیرد.
انعطاف پذیری روانی و داشتن سعة صدر برای ایجاد تعامل با سایر رشته های از لوازم رویکرد میان رشته ای است، برعکس، خودمحوری شناختی و عاطفی اززمینه های روان شناختی حصرگرایی اند که بدون رفع آنها مطالعة میان رشته ای امکان تحقق نمی یابد. محقق باید ذهن خود را برای حرفهایی که دیگران زده اند باز کند و سعة صدر داشته باشد. یکی از مهمترین عوامل انکار رهیافت سایر رشته ها فقدان زبان مشترک است؛بنابراین مطالعة میان رشته ای تا حدودی محتاج فعالیت در سطح ارتباط کلامی و منطقی است و سرانجام این که برای دستیابی به رویکرد میان رشته ای باید به ایجاد مدل منطقی برای ارتباط زوایا و موثر بین رشته ها توجه کرد. (فرامرز قراملکی، 1383 : 254-255)

ادبیات و مطالعات میان رشته ای
ادبیات قلمرو وسیعی را در بر می گیرد که شامل موضوعات گوناگونی است؛ با دانش های متعددی درارتباط است وروش های مختلفی را نیز برای مطالعه و بررسی آن می توان به کار گرفت؛به عبارت دیگر بسیاری از مسائل ادبی «چند تباری» است و به دلیل کثیرالاضلاع و ذوبطون بودن ریشه در علوم مختلف دوانده است؛ بنابراین برای حل یا تبیین آنها باید علوم مختلف را کاوید. اصولاً ادبیات دربارة همه چیز بحث می کند:زندگی،جوانی،پیری،مرگ،عشق، خانواده، اجتماع، ایمان و به طور خلاصه زندگی با تمام تنوع و گوناگونی اش؛بنابراین مشکل بتوان آن را در یک حوزه محدود کردوبه همین سبب است که مطالعات ادبی هرگز درطول تاریخ رشته ای ناب نبوده و همیشه مبحث و گفتمانهای زیبا شناختی، نظری و عملی را در برداشته است. درواقع پژوهشگران این حوزه در عین تلاش برای تعریف مطالعات ادبی به منزلة یک رشته دانش، ازمسائل نظری این حوزه آگاه بوده اند و در انواع راه حل های ممکن و محتمل برای رویارویی با مسائل مبتلا به آن را تعمق کرده اند. (رهادوست: 197)
رویکرد میان رشته ای را می توان در پژوهش های گوناگونی که دررشته های مرتبط با مطالعات ادبی شکل گرفته اند به وضوح دید، از جمله تحلیل گفتمان، مطالعات فرهنگی، نشانه شناسی، جامعه شناسی ادبیات، روانشناسی ادبیات و ... که دراین جا به معرفی مختصر برخی از آنها می پردازیم.



الف) نشانه شناسی
نشانه شناسی   اصطلاحی است که فردینان دوسوسور آن را بری نامیدن علمی که زندگی نشانه ها را در دل جامعه بررسی می کند پیشنهاد کرد.دراوایل دهه1950 کلود لوی استروس،ساختگرایی را بااستفاده از نشانه شناسی در انسان شناسی بنیان نهاد. ساختگرایی ونشانه شناسی عملاً رشته ای را پدید آوردند که کاملاً  می توان آن را «نظریه» دانست؛ زیرا معنا و وضعیت های معنارابه موضوع مطالعه مبدل ساختند و به این ترتیب بدون اینکه خود را به علوم اجتماعی و علوم انسانی مثل ادبیات، فلسفه، تاریخ، زبان شناسی و روانشناسی محدود کنند همة آنها را به یکدیگر متصل کردند؛ علومی که از اواخر دهة 1960 بر نظریة ادبی تأثیری مستقیم گذاشته بودند. (کان و دیگران،  1373 : 10)
در مرکز حوزة مطالعات نشانه شناختی، نظامهای نشانه های قراردادی واقع اند که برای ایجاد ارتباط مستقیم به کار می روند،اماپیچیده ترازرمزگانهای صریح،نظامهایی هستند که بدون تردیدایجادارتباط راممکن می سازند،اما رمزگان موجود در آنها به سادگی قابل تثبیت نیست وبسیارمهم است وادبیات یکی ازآنهاست.برای خواندن و درک ادبیات به چیزی بیش از دانش زبانی نیاز است. وجود همین غنا و پیچیدگی نظام های ارتباطی چون ادبیات مطالعة نشانه شناختی آنها را فوق العاده جذاب می کند. ادبیات بی وقفه هرچه راکه درحال مبدل شدن به رمزگانی دقیق یا قواعد صریح تعبیراست تضعیف می کندوبه نقیضه می کشاندوازمیان می برد. سوسور در مجموعه ای از تأملات منتشر نشدة خوددربارة افسانه های آلمانی قرون وسطی، توجه و علاقة خود رابه نشانه شناسی ادبیات و وقوفش رانسبت به برخی از مسائل و مشکلات این حیطه نشان می دهد. (کالر، 1379 : 114-124)
اسطوره ها، افسانه هاوبه طورکلی هنروادبیات عامیانه و فولکلوریک ازآنجا که موقعیت های کهن،ساده و همگانی را توصیف می کنند،توجه بسیار نشانه شناسی را برمی انگیزند. نشانه شناسی ادبیات امروزه در کنار نقد نو رشد بسیاری یافته است. درحال حاضر نقد نو در دو راستا به کار گرفته می شود: نخست برای بررسی شکل یا ریخت شناسی روایت و دوم برای مطالعة کهن الگوهای نمادین. (گیرو، 1380 : 99-100)
روایت شناسی را یک گرایش میان رشته ای قائم به خود نیز می دانند؛هر چند به نظر کالر روایت شناسی یکی ازشاخه های مهم نشانه شناسی است.روایت شناسی مبتنی بر نشانه شناسی باهرنوع روایت اعم ازادبی یاغیرادبی، داستانی یا غیر داستانی و کلامی یادیداری سروکار دارد. (سجودی، 1382 : 73)
بیشتر نشانه شناسان معاصر مطالعة فنون بلاغی نظیر استعاره، مجاز و کنایه را نیز در قلمرو نشانه شناسی می دانند. ویژگی اصلی این گرایش آن است که نشان دهد صورت های بلاغی نقش ژرف و انکار ناپذیری در شکل دادن به «واقعیتها» دارند. به نظر آنان فنون بلاغی صرفاً آرایه های سبکی نیستند؛بلکه ازسازوکارهای شکل دهنده به گفتمان اند. (همان : 116)
آثار مربوط به نشانه شناسی ادبی در ایران هر چند گسترده نیست، اما رو به رشد است. کتاب « نشانه شناسی تفسیر عرفانی» نوشته مریم مشرف یکی از آثاری است که در این زمینه منتشر شده است، همچنین می توان از « نشانه شناسی مطایبه» نوشته احمد اخوت و « نشانه شناسی ادبی، کاربرد قرآن و حدیث در ادب فارسی» نوشته محمد رضا راشد محصل یاد کرد. از نمونه مقاله هایی که به نشانه شناسی ادبی پرداخته اند می توان از «تأویل نشانه شناختی ساختارگرای شعر زمستان اخوان ثالث» نوشته علی رضا انوشیروانی و «بررسی نشانه شناختی داستان یک شهر احمد محمود» از جواد اسحاق نیا نام برد و نیز از پایان نامه ها «نشانه شناسی در آثار سوررئالیسم» نوشته کیارش لقمانیه به این رویکرد پرداخته اند.
ب)تحلیل گفتمان
تحلیل گفتمان  که از آن به سخن کاوی، تحلیل کلام و تحلیل گفتار نیز تعبیر می شود، یک گرایش مطالعاتی بین رشته ای است که از اواسط دهة 1960 تا اواسط دهه 1970 در پی تغییرات گسترده علمی ـ معرفتی در رشته هایی چون انسان شناسی، قوم نگاری، جامعه شناسی خرد، روانشناسی ادراکی و اجتماعی، شعر، معانی و بیان، زبان شناسی و سایر رشته های علوم اجتماعی و انسانی علاقه مند به مطالعات نظام مند ساختار، کارکرد و فرایند تولید گفتار و نوشتار ظهور کرده است. این گرایش به دلیل بین رشته ای بودن، خیلی زود به عنوان یکی از روش های کیفی در حوزه های مختلف علوم انسانی مورد استقبال واقع شد. (فرکلاف، 1379 : 7) البته تحلیل گفتمان بیش از هر چیز وامدار زبان شناسی و نقد ادبی به ویژه نقدادبی نو است. (بهرام پور، 1379 : 24)
گفتمان تلازم گفته با کارکردهای اجتماعی یا معنایی است و تحلیل گفتمان عبارت است از تعبیة سازوکار مناسب و اعمال آن در کشف و تبیین ارتباط گفته یا متن با کارکردهای فکری ـ اجتماعی. (یارمحمدی، 1383 : 143)
نظریه پردازان تحلیل گفتمان بر تفاوتهای نهادینه شده ای که بین متون ادبی و غیرادبی وجود داردآگاهند؛به عنوان مثال، متون تاریخی به دلیل رابطه ای که با حقیقت دارند تشخص می یابند،اما متون ادبی رابطة پیچیده ای هم با حقیقت و هم با ارزش دارند، از یک سو حقیقتی را دربارة وضعیت انسان ارائه می دهند و از سوی دیگر آن حقیقت را در درون یک فرم خیالی و غیر حقیقی عرضه می کنند. (میلز، 1382 : 34)
تحلیل گفتمان انتقادی در روش تحلیل خود از روش زبان شناختی دستور نظام بنیاد هالیدی واصطلاحات فرازبانی واصطلاحات زبان شناسی صورت گرایان به عنوان ابزاری برای تبیین ایدئولوژیهای پنهان و منابع قدرت در پشت متنهای زبانی بهره می گیرد. (آقاگل زاده، 1385 : 128)
از نمونه پژوهشهای تحلیل گفتمان در آثار ادب فارسی می توان از مقالة «ساخت گفتمانی و متنی رباعیت خیام و منظومة انگلیسی فیتز جرالد» نوشتة یارمحمدی و «تجزیه و تحلیل گفتمانی داستان مدیر مدرسه در دو سطح خردوکلان» نوشتة رحیمیان و مؤمنی نام برد، همچنین از کتاب «به سوی زبان شناسی شعر» که نویسندگان آن، مهاجر و نبوی با ارائه الگویی از تحلیل گفتمان به بازخوانی چند شعر نیما پرداخته اند. پایان نامه هایی نیز در این زمینه نوشته شده است که به عنوان نمونه می توان از «تجزیه و تحلیل گفتمانی و متنی غزلیات سعدی» نوشته شهبازی و «به کارگیری روابط واژگانی در مثنوی و مقایسة آن با شاهنامه» نوشته مریم سعید دهقی نام برد.
ج ـ مطالعات فرهنگی
مطالعات فرهنگی درمفهوم گستردة آن درک کارکرد فرهنگ است. این رویکرد بین رشته ای ازتعامل رشته هایی همچون جامعه شناسی، مردم شناسی،تاریخ، زبان شناسی، فلسفه، ادبیات، نقد متون و ... پدید آمده است.
مطالعات فرهنگی که ریشه در مباحث دهه 1930 تا 1950 دربارة رابطه ادبیات و جامعه شناسی دارد، با گسترش دایرة شمول تحقیقات ادبی و فرهنگی به کلیة جلوه های فرهنگ جامعه معاصر، بنیانی ترین مقولات نقد ادبی سنتی را مورد تردید قرار داده است که یکی از آنها مرزگذاری بین فرهنگ متعالی و فرهنگ عامیانه و محدود کردن حوزة پژوهش ها به فرهنگ متعالی است.دررویکرد مطالعه فرهنگی، پژوهشگر نباید حوزة تحقیقات خود رابه آثارمشهور و معتبر محدود کند؛ بلکه بایدادبیات عامه پسند را نیز معرف فرهنگ جامعه و در خور نقد بداند. مطالعات فرهنگی همچنین مرزگذاریهای نقد سنتی بین دوره های مختلف ادبی و ویژگیهای ژانرهای ادبی رانیزبه تردیدکشیده است. برتردانستن تراژدی بر کمدی یا تقسیم تاریخ ادبیات به دوره های کاملاً مجزاازاندیشه ای سرچشمه می گیردکه قائل به ارزشگذاری سلسله مراتبی است. این رهیافت میان رشته ای اصولاً با سلسله مراتب سنتی و فرق گذاری بین آن مراتب مخالفت می ورزد. (پاینده، 1382 : 292-293)
رویکردمطالعات فرهنگی مباحث اجتماعی،فرهنگی،تاریخی وادبی راترکیب می کندوبر تخصص گراییهای قراردادی و جزئی نگریها غلبه می کند تا به شناخت درستی ازفرهنگ و هویت هرجامعه دست یابد و درگامهای بزرگتر تنها به توصیف فرهنگها نمی پردازد؛بلکه مداخله درفرهنگ ها و بازسازی آنها نیزاز اهداف این رویکرد است.
رابطة مطالعات فرهنگی با مطالعات ادبی مسأله پیچیده ای است که می توان آن در دو زمینه بررسی کرد؛نخست آنکه درمطالعة فرهنگی، مصنوعات فرهنگی نه همچون اشیائی که هستندوبایدآنهاراشمارش کرد،بلکه همچون «متنهایی» که باید آنها را خواند، بررسی می شوند ودیگرآنکه وقتی ادبیات چون رویة فرهنگی خاصی مورد مطالعه قرار می گیرد و آثار ادبی به گفتمان های دیگر مرتبط می شوند،دامنة پرسش هایی که آثار ادبی می توانند به آنها پاسخ دهند گسترش می یابدونشان داده می شود که این آثار به چه طرقی در برابر ایده های عصر خود مقاومت کرده اندیا آنها را پیچیده تر ساخته اند. مطالعات فرهنگی با اصرار بر مطالعة ادبیات به منزلة یک رویه دلالت درمیان رویه های دیگر و با بررسی نقشهای فرهنگی که به ادبیات اعطا شده است، می تواند مطالعة ادبیات به منزله پدیده ای پیچیده و بینامتنی را شدت بخشد. (کالر، 1382 : 64-65)
مطالعة فرهنگی در جهان رشته ای شناخته شده است و آثار زیادی نیز در این زمینه نوشته شده است.درایران نیز آثاری وجود دارد که به مطالعة فرهنگی در متون ادبی پرداخته اند، همچون کتاب «هویت ایرانی و زبان فارسی»نوشته شاهرخ مسکوب یا«فردوسی و هویت ایرانی» نوشته منصور رستگار فسایی که درآنها متون ادبی با هدف احیاءهویت ملی مورد بازخوانی قرارگرفته اند؛اماآثاری همچون «قرائتی نقادانه ازآگهی های تجاری درتلویزیون ایران» نوشته حسین پاینده از آثاری است که در آن به آگهی های تجاری تلویزیون به عنوان یک پدیدة ادبی نگریسته می شوند و در قالب و فرم یکی ازانواع ادبی یعنی «داستانک»مطالعه و بررسی می شود و نویسنده با استفاده ازشیوة نقدادبی به تحلیل فرهنگی آنها می پردازد. همچنین کتاب «در آیینة ایرانی» نوشته محمد رضا قانون پرورو«شناخت مفاهیم سازگار با توسعه درفرهنگ وادب فارسی»ازانتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی به رویکرد مطالعه فرهنگی توجه داشته اند. از پایان نامه هایی که به مطالعات فرهنگی پرداخته اند می توان از «طبقات اجتماعی و فرهنگی در دیوان حافظ» نوشته شهبازی و «جامعه، فرهنگ شناختی ایرانی در شاهنامه و بوستان» نوشته بتول فخرالاسلام یاد کرد، همچنین باید از مقالة «جایگاه ادبیات عامه پسند در مطالعات فرهنگی» نوشته حسین پاینده نام برد که نگاه عمیقی به مطالعه فرهنگی دارد.

 

مطالعات منطقه ای از کهن ترین دانش هایی است که از ابتدای تاریخ تاکنون با بشر بوده و کمتر برهه ای از زمان را می توان سراغ گرفت که مطالعه درباره ویژگی های منطقه و مردمی خاص وجود نداشته باشد. به عنوان نمونه، در کتاب های مقدس که از قدیمی ترین اسناد موجود تاریخ بشر قلمداد می گردند، داستان ها و روایت های مختلفی از ملت ها و نحله های مختلف با توجه به محدودۀ جغرافیایی خاص و ویژگی های رفتاری آنها وجود دارد؛ اما باید گفت که مطالعات منطقه ای به عنوان یک رشته مستقل دانشگاهی كه در پی شناخت و بررسی اختصاصی یك منطقه از مناطق دنیا و متمركز نمودن مطالعات در آن است، ریشه در تحولات مربوط به جنگ جهانی دوم دارد. تبدیل آمریکا به یک ابر قدرت نیز لزوم شناخت مناطق مختلف دنیا را برای حفظ و توسعه قدرت، مطرح ساخت و در چنین فضایی بود که رشته روابط بین الملل قدرت گرفت و پس از آن، مطالعات منطقه ای به عنوان رشته ای کم و بیش مستقل مطرح شد. غالب مراکز تحقیقاتی و مطالعاتی منطقه ای نظیر مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه هاروارد، مرکز مطالعات خاور نزدیک دانشگاه پرینستون و مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه کالیفرنیا محصول این دوران اند. البته، گسترش مطالعات منطقه ای در پی جنگ جهانی دوم، منحصر به دانشگاه های آمریکا نیست؛ از اواخر دهه 1950 به بعد، رشته مطالعات منطقه ای در دانشگاه های کشورهای دیگر نیز رونق می گیرد.

 

مطالعات منطقه ای از کهن ترین دانش هایی است که از ابتدای تاریخ تاکنون با بشر بوده و کمتر برهه ای از زمان را می توان سراغ گرفت که مطالعه درباره ویژگی های منطقه و مردمی خاص وجود نداشته باشد. به عنوان نمونه، در کتاب های مقدس که از قدیمی ترین اسناد موجود تاریخ بشر قلمداد می گردند، داستان ها و روایت های مختلفی از ملت ها و نحله های مختلف با توجه به محدودۀ جغرافیایی خاص و ویژگی های رفتاری آنها وجود دارد؛ اما باید گفت که مطالعات منطقه ای به عنوان یک رشته مستقل دانشگاهی كه در پی شناخت و بررسی اختصاصی یك منطقه از مناطق دنیا و متمركز نمودن مطالعات در آن است، ریشه در تحولات مربوط به جنگ جهانی دوم دارد. تبدیل آمریکا به یک ابر قدرت نیز لزوم شناخت مناطق مختلف دنیا را برای حفظ و توسعه قدرت، مطرح ساخت و در چنین فضایی بود که رشته روابط بین الملل قدرت گرفت و پس از آن، مطالعات منطقه ای به عنوان رشته ای کم و بیش مستقل مطرح شد. غالب مراکز تحقیقاتی و مطالعاتی منطقه ای نظیر مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه هاروارد، مرکز مطالعات خاور نزدیک دانشگاه پرینستون و مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه کالیفرنیا محصول این دوران اند. البته، گسترش مطالعات منطقه ای در پی جنگ جهانی دوم، منحصر به دانشگاه های آمریکا نیست؛ از اواخر دهه 1950 به بعد، رشته مطالعات منطقه ای در دانشگاه های کشورهای دیگر نیز رونق می گیرد.

هر چند که در انگلستان از 1916 با تحرک دانشکده مطالعات شرقی و آفریقایی، مطالعات منطقه ای به شکل علمی دایر می گردد؛ ولی در عمل، بعد از جنگ جهانی دوم است كه رشته مطالعات منطقه ای به عنوان رشته ای مستقل مطرح شد و بر تنوع این رشته افزوده  گردید. شایان ذكر است كه پس از جنگ جهانی دوم، عمده توجه دانشگاه های آمریكا به رشته مطالعات خاورمیانه ـ یكی از گرایش های مهم رشته مطالعات منطقه ای ـ معطوف گردید. از این رو، معتبرترین و قدیمی ترین مراكز دانشگاهی جهان درخصوص رشته مطالعات خاورمیانه در دانشگاه های آمریكا مستقر هستند. در دهه 1970، رقابت های آمریکا و شوروی سابق، مطالعات منطقه ای را توسعه بخشید. در این دوران، شاهد رشد روز افزون مطالعات آمریکاشناسی و روس  شناسی در دانشگاه های آمریكا و اروپایی هستیم. پیروزی انقلاب اسلامی ایران در اواخر دهه 1970 و تحولات اروپای شرقی در اواخر دهه 1980، موجب توجه بیشتری به این رشته گردید. پایان جنگ سرد، موجب تحول این رشته گردید. این تحول از یک سو، رشته مطالعات منطقه ای را از رقابت سنتی دوران جنگ سرد خارج کرده و از سوی دیگر، مفاهیم جدیدی را وارد رشته مطالعات منطقه ای در دانشگاه های جهان نموده است. با فروپاشی شوروی سابق، رشته مطالعات آسیای مركزی و قفقاز (شناخت مسائل گوناگون جمهوری های بازمانده از فروپاشی شوروی سابق) از جمله گرایش های مهم از رشته مزبور در دانشگاه های اروپایی، آمریكایی و آسیایی است. همچنین وجود منابع عظیم نفت و گاز در خاورمیانه، حادثه 11 سپتامبر، جنبش های متعدد اسلامی در منطقه خاورمیانه و تاثیر آن بر دنیای غرب، مناقشه حل نشده اعراب ـ اسراییل و مسائل بی شمار دیگر موجب توجه بیش از پیش مراكز مطالعاتی دانشگاه های جهان به ویژه مراكز مطالعاتی دانشگاه های آمریكایی و اروپایی به رشته مطالعات خاورمیانه شده است. در این ارتباط، لازم به ذكر است كه یوریس فون لوهازن در كتاب «امپراطوری ها و قدرت: ژئوپلتیك امروزین» خاورمیانه را مركز دنیای قدیم می داند. منطقه ای كه در دل آن خلیج فارس جای دارد و به منزله «مركز مركز» شناخته می شود. در این ارتباط، لوهازن معتقد است هرگونه آشفتگی که بر اثر عوامل بیرونی در منطقه خلیج فارس پدید آید، پیامدهایی برای مناطق دیگر به ویژه اروپا خواهد داشت. از دیدگاه او، هر قدرتی که در منطقه خلیج فارس مستقر شود، بر اروپا و ژاپن، بیشتر بر پایه نفت، می تواند فشار آورد. یکی از بخش های بسیار مهم منطقه خاورمیانه، خلیج فارس می باشد که در معادلات سیاسی ـ امنیتی بین المللی به دو جهت دارای اهمیت فوق العاده ای می باشد. نخست، تعاملات دولت های این منطقه که به ویژه سه کشور ایران، عراق و عربستان به عنوان هستۀ اصلی جهان اسلام مطرح هستند و دیگر آنکه، جایگاه این منطقه از نظر انرژی در جهان. بنابراین، با توجه به اهمیت منطقه خاورمیانه از میان مناطق مختلف دنیا، منطقه مزبور یكی از گرایش های اصلی رشته مطالعات منطقه ای در دانشگاه های جهان به ویژه دانشگاه های اروپایی و آمریكا است.

در حالی كه، علی رغم قرار گرفتن ایران در منطقه ای بسیار حساس و همسایگی آن با چهار منطقه شبه قاره هند، خلیج فارس، شرق دنیای عرب، شرق مدیترانه و آسیای مرکزی و قفقاز، رشته مطالعات منطقه ای در محافل دانشگاهی و علمی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. به طور كلی، دشواری های پیش روی رشته مطالعات منطقه ای در دانشگاه های ایران بدین قرار است: 1) با وجود سنت طولانی تدریس علوم سیاسی در ایران، در چند سال گذشته است که مطالعات منطقه ای به عنوان رشته ای مستقل در دانشگاه های ایران دایر شده است. پیش از راه اندازی مطالعات منطقه ای به عنوان رشته ای مستقل، برخی از دروس رشتۀ مزبور در قالب درس های محدودی با عنوان «سیاست و حکومت در خاورمیانه»، «سیاست و حکومت در اروپای غربی» و نظایر آن در دوره های کارشناسی و کارشناسی ارشد تدریس می شد. از این رو، به دلیل سابقه كوتاه رشته مزبور در ایران، تعداد متخصصان هر منطقه كافی نیست؛ 2) مطالعات منطقه ای به عنوان یك رشته مستقل دانشگاهی دارای گرایش های متعددی شامل مطالعات خاورمیانه و شمال آفریقا، مطالعات اوراسیا، روسیه و اروپای شرقی، مطالعات اروپا، مطالعات آمریكای لاتین، مطالعات استرالیایی و نیوزیلندی، مطالعات آسیایی، مطالعات آمریكا و مطالعات آفریقا است. اغلب دانشگاه های آمریكایی و اروپایی در حوزه علوم انسانی، اكثر گرایش های فوق الذكر را در برنامه مطالعاتی خود در دوره های كارشناسی ارشد و دكتری جای داده اند؛ در حالی كه، در حال حاضر در دانشگاه های معتبر ایران ما شاهد راه اندازی برخی از گرایش های فوق الذكر هستیم. به عنوان نمونه، در دانشگاه شهید بهشتی گرایش مطالعات خاورمیانه و شمال آفریقا و در دانشگاه علامه طباطبایی گرایش مطالعات خاورمیانه. البته شایان ذكر است دانشكده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، 4 گرایش تخصصی مطالعات منطقه ای را در دوره كارشناسی ارشد در چند سال گذشته دایر نموده است. این گرایش ها عبارتند از: مطالعات خاورمیانه و شمال آفریقا، مطالعات آسیای مركزی و قفقاز، مطالعات اروپا و مطالعات آمریكای شمالی. 3) از آنجایی كه در چند سال گذشته است كه رشته مطالعات منطقه ای در دانشگاه های ایران دایر شده است، ما هنوز تا تولید متون جامعی به عنوان ادبیات مطالعات منطقه ای فاصله داریم. بنابراین، ارتقای كیفی پژوهش و آموزش در راستای تولید متون دانشگاهی درخصوص مسائل گوناگون مناطق ضروری است. 3) تعداد پژوهشگرانی كه تخصص لازم بر مسائل گوناگون مناطق متعدد داشته باشند، كافی نیست. بنابراین، ضروری است كه ما در درجه نخست در راستای پرورش متخصصان بیشتر مربوط به گرایش های گوناگون رشته مطالعات منطقه ای تلاش كنیم.

سرانجام آنكه، لازم به ذكر است كه در سند چشم انداز، تبدیل ایران به قدرت درجه اول در منطقه جنوب غربی آسیا اشاره شده است. این امر نیازمند شناخت دقیق و عمیق كشورهای مناطق متعدد به ویژه جوامع منطقه خاورمیانه و بازیگران فعال در آن است. بنابراین، توجه بیشتر به رشته مطالعات منطقه ای، پژوهش در این حوزه و ارتقای ساختار آموزشی رشته مزبور اهمیت بسیار دارد. در این راستا است كه دانشگاه تهران توجه دوچندانی به این رشته نموده است. به همین دلیل، دانشگاه مزبور به عنوان اولین دانشگاه كشور نخستین آزمون دكترای دو گرایش مطالعات آسیای مركزی و قفقاز و مطالعات خاورمیانه و شمال آفریقا را در اسفند ماه 1388 برگزار نمود.

 

انجام پایان نامه,انجام پایان نامه حقوق,انجام پایان نامه علوم سیاسی,انجام پایان نامه مدیریت,انجام پایان نامه مدیریت بازرگانی,انجام پایان نامه ارتباطات,انجام پایان نامه دکترای حقوق,انجام پایان نامه دکترای علوم سیاسی,انجام پایان نامه تاریخ,انجام پایان نامه روابط بین الملل,انجام پایان نامه مدیریت اجرایی,انجام پایان نامه روان شناسی,انجام پایان نامه مهندسی,انجام پایان نامه مهندسی صنایع,انجام مقالات,انجام پایان نامه رشته های فنی,انجام پایان نامه حقوق جزا,انجام پایان نامه حقوق بین الملل,انجام پایان نامه اقتصاد,انجام مقاله,انجام پایان نامه مدیریت مالی,انجام پایان نامه مهندسی کشاورزی

http://www.sepehrdaneshco.com

http://www.sepehrdaneshco.com

سپهر دانش,انجام پایان نامه,انجام پایان نامه حقوق...